 |
Parkinson hastalığı da dahil
olmak üzere, bu hastalığın belirtilerinin hemen hemen aynısının
görüldüğü, ancak farklı nedenlere bağlı olarak gelişen çok sayıda
hastalık “Parkinsonizm” başlığı
altında toplanır. Genel olarak deneyimli bir nörolog, hasta
ve yakınının verdiği ayrıntılı hastalık öyküsü ve muayene bulgularına
dayanarak, Parkinson hastalığı ile parkinsonizm tablolarını
birbirinden ayırt edebilir. Ancak, bu gruptaki hastalıklar Parkinson
hastalığına o kadar benzer ki, bazen bu konu ile ilgili uzman
hekimin bile yalnızca muayene bulguları ile karar vermesi güç
olabilmektedir. Böyle durumlarda bazı laboratuar veya röntgen
incelemeleri gerekebilir. Yabancı kaynaklara bakıldığında, yaşamında
Parkinson hastalığı tanısı almış hastaların vefat ettikten sonra
yapılan beyin otopsilerinde, yaklaşık % 20 hastada Parkinson
hastalığı tanısının doğru olmadığı ve diğer parkinsonizmlere
ait bulguların bulunduğu görülmektedir. Bu nedenle önce parkinsonizmlerden
kısaca söz etmeyi, daha sonra Parkinson hastalığını daha ayrıntılı
biçimde ele almayı uygun bulduk.
PARKİNSONİZM NEDİR?
Parkinsonizm kelimesi belli bir hastalıktan çok, değişik
nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan bir dizi belirtiyle tanınan
bir çok hastalığı çağrıştırır. Bunlarda da Parkinson hastalığında
görülen belirtiler dikkati çeker; örneğin, uzuvların titremesi,
vücut hareketlerinin yavaşlığı, kasların sertliği, öne eğik
duruş şekli, küçük adımlarla ve ayaklarını sürüyerek yürüme,
hızlı ve monoton konuşma vb. Ancak, parkinsonizm tablolarında
Parkinson hastalığı belirtilerinin yanı sıra, sıklıkla beynin
başka bölümlerinin de etkilenmesi sonucu çok sayıda ek belirti
mevcuttur. Bu hastalıkların nedenleri farklı olduğu için tedavileri
de değişik olabilmektedir. Kimisi tamamen iyileşme gösterirken,
kimisi hızlı bir seyirle ağırlaşabilmektedir. Bu nedenle bir
parkinsonizmli bir hasta görüldüğünde esas sebebin araştırılması
ve kesin tanı konulması önemlidir.
Parkinsonizme yol açan nedenler:
1- İdyopatik Parkinson hastalığı:
Parkinsonizm tabloları arasından en sık rastlanılan hastalıktır.
Parkinson hastalığında beynin derin kısmında yer alan kara
çekirdekteki (substansiya nigra) dopamin adlı kimyasal maddeyi
üreten sinir hücreleri hasara uğrar ve eksilir. Bu hasara
yol açan nedenler kesin olarak bilinmediği için, Parkinson
hastalığı, tıpta sebebi bilinmeyen anlamında kullanılan “idyopatik”
kelimesi ile anılır. Bu hücrelerin uzantıları “striyatum”
(çizgili cisim) adı verilen bölgelerdedir ve burada yer alan
alıcı yapılara (reseptör), salınmış olan dopamin bağlanır
ve bilgiyi bir sinir hücresinden diğerine iletir. Beyinde
yeterli dopamin yapılamadığı için uzuvlarda istirahat halindeyken
titreme, kas sertliği, hareket yavaşlığı ve duruş bozukluğu
ile şekillenen Parkinson hastalığı belirtileri ortaya çıkar.
2- Sekonder parkinsonizm:
Dopamin hücrelerinin görevini yapamaz hale gelmelerine yol
açan çeşitli sebepler arasında substansiya nigrayı etkileyen
damar hastalıkları veya tümörler, karbon monoksit gibi bazı
kimyasal maddelerle zehirlenmeler, ansefalitler (beyin dokusu
iltihabı) vb. sayılabilir. Bazı ilaçlar dopaminin bağlandığı
striyatum bölgelerindeki doğal etkisini engeller, böylece
dopamin kimyasal mesajını iletemez ve dopamin eksikliği varmış
gibi bir sonuç doğar. Psikiyatri hastalarında kullanılan bazı
ilaçlar (nöroleptikler) ile içinde rezerpin bulunan tansiyon
düşürücüler ve kusmaya karşı kullanılan bir çok ilaç parkinsonizm
tablosuna yol açabilir, fakat sorumlu ilacın kesilmesiyle
bu durum düzelir.
3- Parkinson-artı sendromlar:
Dopamin içeren substansiya nigra hücrelerinin yanı sıra, striyatumdaki
sinir hücrelerinin de hasara uğradığı (dejenerasyon) bu hastalıklarda,
Parkinson hastalığı belirtilerinin yanı sıra, beynin başka
bölgelerini de ilgilendiren çeşitli nörolojik belirtiler saptanır.
Bu grup içinde yer alan ve multisistem atrofi (MSA) başlığı
altında toplanan hastalıklar Parkinson hastalığından farklı
olarak, vücudun iki yarısını simetrik olarak tutarlar, daha
hızlı ilerlerler, hastalığın erken dönemlerinde hızlı ilerleyen
konuşma ve denge bozuklukları ile düşmelere yol açarlar. Bu
grupta yer alan bir kısım hastada parkinsonizmin yanı sıra,
hayaller ve hezeyanların eşlik ettiği bunama hali geliştiği
tablolara Lewy cismi demansı adı verilir. Parkinson-artı sendromlar
içinde yer alan hastalar, Parkinson hastalığının belirtilerini
düzelten levodopadan başlangıçta yarar görmelerine karşın,
kısa sürede ilaçtan eskisi gibi yarar görmezler. Ancak yine
de günümüzde bu hastalıklara yönelik özel tedaviler bulunmadığı
için, Parkinson hastalığında kullanılan ilaçlar oldukça yüksek
dozlarda kullanılır.
4- Kalıtsal nörodejeneratif
hastalıklara eşlik eden parkinsonizmler: Parkinsonizm içinde
yer alan hastalıkların küçük bir bölümünün kalıtımla geçtiği
bilinir. Bunların başında “Wilson” hastalığı gelir ki erken
tanısı çok önemlidir, çünkü hastalığa özgü tedavi mevcut olup
hayat kurtarıcıdır. Diğerlerinde yine Parkinson hastalığı
bulgularının yanı sıra, sinir sisteminin bir çok yerinin etkilendiğini
yansıtan zengin nörolojik bulgular saptanır.

|